Drukuj

Czy zaburzenie/choroba psychiczna wyklucza mnie z pracy

Pełnimy w życiu różne role – jesteśmy partnerami, rodzicami, sąsiadami,ale jedną z najbardziej uregulowanych prawnie ról jest rola pracownika lub pracodawcy. Kodeks pracy oraz kodeks cywilny regulują wzajemne relacje w bardzo dużym stopniu. Pozostaje jednak obszar, w którym prawo miesza się z etyką. Przykładem może być sytuacja zatrudnienia osoby chorej psychiczne lub sytuacja, w której pracodawca ma uzasadnione wątpliwości, co do stanu zdrowia psychicznego pracownika.

Zasadniczo, ingerowanie w sferę zdrowia psychicznego pracownika jest dla pracodawcy kwestią bardzo delikatną. Może być ocenione jako naruszenie wyrażonej w art. 111 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (t.j.: Dz. U. z 2016 r. poz. 1666 z późn.zm.) zasady poszanowania godności i innych dóbr osobistych pracownika, może zostać potraktowane jako molestowanie stanowiące specyficzną,kwalifikowaną formę dyskryminacji (art. 183a § 5 pkt 2 kodeksu pracy), możew końcu powodować zarzut mobbingu (art. 943 § 2 kodeksu pracy).

Choroba psychiczna czy inne zaburzenie psychiczne winny być zatem traktowane jak każda inna choroba i nie dopuszcza się co do zasady ich traktowania w sposób odmienny niż pozostałych schorzeń. Jeśli zatem Twój stan zdrowia jest stabilny, jesteś pod opieką lekarza, a lekarz medycyny pracy wydał orzeczenie o zdolności do pracy na danym stanowisku, pracodawca nie ma podstaw do odsunięcia Ciebie od jej wykonywania.

Przy ustabilizowanym stanie choroby, nie wpływającym negatywnie na wykonywaną pracę, pracodawca nie może zatem np. skierować Cię na dodatkowe badania lekarskie.

Przepisy regulujące zasady kierowania pracowników na profilaktyczne wizyty lekarskie (art. 229 kodeksu pracy) przewidują trzy rodzaje badań: wstępne (przy przyjęciu do pracy lub w razie przeniesienia na inne stanowisko), okresowe (w razie upływu terminu ważności poprzedniego zaświadczenia lekarskiego) i kontrolne (po powrocie pracownika do pracy po trwającej dłużej niż 30 dni niezdolności do pracy spowodowanej chorobą). I tylko w tych okolicznościach możesz być przez pracodawcę skierowany na badania. Nawet jeśli pracodawca poweźmie informację o tym, że cierpisz na zaburzenia psychiczne lub ma takowe podejrzenie, nie może wysłać Cię na badania. Jednakże jeżeli pracodawca zaobserwuje takie zachowania, które dodatkowo mogą zagrażać Twojemu bezpieczeństwu w miejscu pracy, uwzględniając specyfikę zadań na danym stanowisku (np. wynikające z przepisów wewnętrznych obowiązujących u pracodawcy wysokie narażenie na stres), w skierowaniu na najbliższe obowiązkowe badania okresowe może zaznaczyć, że do zatrudnienia na tym stanowisku pracownik powinien wykazywać określone predyspozycje psychofizyczne. Nie może jednak w skierowaniu wskazać konieczności przeprowadzenia konsultacji psychologicznej czy psychiatrycznej, bo o tym może zadecydować wyłącznie lekarz medycyny pracy.

UWAGA - WYJĄTEK

Inaczej wyglądać będzie postępowanie w razie, gdy choroba destabilizuje Twoje zachowanie sprawiając, że uzasadnione będzie twierdzenie, iż zagraża ono zdrowiu lub życiu innych. Możesz wówczas zostać odsunięty od wykonywania obowiązków służbowych, na podstawie art. 207 kodeksu pracy, zgodnie z którym to na pracodawcy ciąży obowiązek dbałości o stan bezpieczeństwa i higieny pracy. Świadczenie pracy przez osobę niezdolną do jej wykonywania ze względu na stan zdrowia może przecież skutkować wypadkiem przy pracy, a za takie zdarzenie odpowiedzialny byłby pracodawca, gdyby nie podjął żadnych działań zapobiegawczych w sytuacji wskazującej na zmianę stanu zdrowia pracownika.

W takich okolicznościach pracodawca posłużyć się może orzecznictwem sądowym. W wyroku z dnia 18 grudnia 2002 r. sygn. akt I PK 44/02 Sąd Najwyższy stwierdził, że aktualnym orzeczeniem lekarskim w rozumieniu art. 229 § 4 kodeksu pracy jest to stwierdzające stan zdrowia pracownika w dacie, w której ma być dopuszczony do pracy. Zachowuje ono aktualność w okresie w nim wymienionym, jednak przestaje takim być w przypadku wystąpienia w tym czasie zdarzeń, które mogą wskazywać na zmianę stanu zdrowia zatrudnionego. W takiej sytuacji dopuszczalne będzie zatem – bez narażenia się pracodawcy na zarzut molestowania czy mobbingu, stosownie do art. 211 pkt 5 kodeksu pracy skierowania Ciebie na inne badania niż okresowe. Zmiana zachowania uzasadniająca skierowanie Cię na dodatkowe badanie lekarskie musi być jednak istotna, czyli wskazująca, że pogorszenie stanu zdrowia uniemożliwia pracę (a nie tylko utrudnia).

SZCZEGÓNLI PRACOWNICY – SZCZEGÓLNE OBOWIĄZKI

Powyższe uwagi odnoszą się do przepisów ogólnych obowiązujących znakomitą większość pracodawców i pracowników. Jednakże dla kilku grup zawodowych przewidziano bardziej restrykcyjne zasady. Wynikają one ze specyfiki tych zawodów i konieczności zapewnienia szczególnych zasad bezpieczeństwa zarówno pracowników, jak i innych osób.

Jeśli zatem jesteś np. nauczycielem mianowanym, funkcjonariuszem Policji, Straży Granicznej (bądź funkcjonariuszem innej formacji uzbrojonej) czy kwalifikowanym pracownikiem ochrony, te szczególne regulacje dotyczą właśnie Ciebie.

Na podstawie przepisów art. 23 ust. 5 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela (t.j.: Dz. U. z 2017 r. poz. 1189), dyrektor szkoły może skierować nauczyciela mianowanego na badanie okresowe lub kontrolne z własnej inicjatywy w każdym czasie, a w przypadku dwukrotnego nieusprawiedliwionego niezgłoszenia się nauczyciela na badanie może rozwiązać stosunek pracy.

Zgodnie z ustawą z dnia 22 sierpnia 1997 r. o ochronie osób i mienia (t.j.:Dz.U. z 2016 r. poz.1432 z późn.zm.) pracownik ochrony fizycznej podlega badaniom lekarskim i psychologicznym co 3 lata, jednakże w razie uzasadnionego podejrzenia utraty zdolności fizycznej lub psychicznej do wykonywania zadań może zostać na wniosek pracodawcy bądź komendanta wojewódzkiego policji skierowany na badania w okresie krótszym (art. 32. pkt 3 ustawy o ochronie osób i mienia).

Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (t.j.: Dz. U. z 2016 r. poz. 1782 z późn.zm.) przewiduje możliwość kierowania funkcjonariusza z urzędu (ale także i na jego wniosek) do komisji lekarskiej podległej ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych w celu określenia stanu zdrowia oraz ustalenia zdolności fizyczneji psychicznej do służby, a ten obowiązany jest poddać się badaniom zleconym przez komisję lekarską, w tym również badaniom specjalistycznym, psychologicznym i dodatkowym – pod rygorem zwolnienia ze służby w przypadku dwukrotnegonieusprawiedliwionego niestawiennictwa. (art.. 40-41 ustawy o Policji). Podobną regulacje zawiera art. 44 ustawy z dnia 12 października 1990 r. o Straży Granicznej (t.j.: Dz. U. z 2016 r. poz. 1643 z późn.zm.)

Sprawa zdrowia psychicznego lub traktowania w pracy osoby chorej psychicznej wymaga, jak widać, nie tylko wiedzy w zakresie obowiązującego prawa, ale również przestrzegania zasad kodeksu etycznego. Istotnym jest to, by w podejmowanych działaniach kierować się nie tylko prawem, lecz również dobrem drugiego człowieka.

Akty prawne:

  1. ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (t.j.: Dz. U. z 2016 r. poz. 1666 z późn.zm.);

  2. ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela (t.j.: Dz. U. z 2017 r. poz. 1189);

  3. ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (t.j.: Dz. U. z 2016 r. poz. 1782 z późn.zm.);

  4. ustawa z dnia 12 października 1990 r. o Straży Granicznej (t.j.: Dz. U. z 2016 r. poz. 1643 z późn.zm.);

  5. ustawa z dnia 22 sierpnia 1997 r. o ochronie osób i mienia (t.j.: Dz.U. z 2016 r. poz.1432 z późn.zm.)

Autor: Sylwia Juźwiak -prawnik

Nasza strona internetowa wykorzystuje pliki cookies (tzw. ciasteczka). Brak zmiany ustawień przeglądarki oznacza wyrażenie zgody na ich korzystanie.