Drukuj

"Wygrywa ten, kto ma jasno określony cel i nieodparte pragnienie, aby go osiągnąć" (Napoleon Hill)

Naturalną potrzebą każdego człowieka jest potrzeba realizowania się poprzez pracę. Dowartościowanie w pracy daje nie tylko satysfakcję materialną, ale też, a może przede wszystkim nadaje sens życiu, podnosi poczucie wartości, pozwala realizować swoje marzenia związane z rozwojem. Jednak ważne jest aby praca nie stanowiła wartości nadrzędnej, nie przysłaniała innych ważnych rzeczy, które składają się na całokształt funkcjonowania człowieka. Miejscem, które stanowi fundament życia i rozwoju człowieka, zabezpiecza jego potrzeby i przygotowuje do życia społecznego jest rodzina. Nie do podważenia jest fakt, że dobra materialne zabezpieczają rodzinie byt. Bywa jednak tak, że nadmierne zaangażowanie w pracę zaburza relacje w rodzinie i może stać się przyczyną jej rozpadu.

Dla człowieka ważne jest zaspokojenie potrzeb wyższego rzędu, w tym potrzeb kulturalnych i duchowych. Aby móc je zaspokoić potrzebne jest nie tylko zabezpieczenie finansowe, ale też czas. Nadmierne oddanie się pracy zawodowej może ten czas ograniczać i tym samym odbierać szansę na realizację tych potrzeb. Kiedy praca staje się wartością nadrzędną, kiedy staje się formą przymusu dla człowieka, może dojść do wypalenia zawodowego, które jest odpowiedzią na doświadczanie przewlekłych stresów w sferze osobowościowej, emocjonalnej i w relacjach interpersonalnych.

Wypalenie zawodowe może dotknąć każdej osoby, bez względu na to, jaki zawód wykonuje. Jednak jedną z grup w szczególny sposób narażoną na syndrom wypalenia zawodowego są nauczyciele [1]. Dokonujące się od dłuższego czasu przemiany w zachowaniach uczniów i rodziców wobec nauczycieli sprawiają, że ciężko jest współczesnemu nauczycielowi realizować zadania dydaktyczne i wychowawcze zachowując przy tym dobry stan psychiczny. Praca, która ma być z założenia swoistą misją, staje się często udręką dla wielu pedagogów. Nauczyciel pozbawiony satysfakcji z wykonywanej pracy, popadający w zniechęcenie, doświadczający chronicznego stresu staje się coraz bardziej niewydolny zawodowo i tym samym obojętnieje na potrzeby ucznia. Alternatywą dla nauczycieli wykazujących predyspozycje wypalenia zawodowego mogą być cele, które pozwolą podsumować dotychczasowe doświadczenia, zorientować się w brakach oraz otworzyć się na dalszy zawodowy i osobisty rozwój. Podejmując zadania wyznaczenia sobie celów zawodowych należy zwrócić uwagę na poniższe propozycje. Stanowią one podpowiedź dla osób, które chcą zapobiec wypaleniu zawodowemu, a jeśli ten stan już ich dosięgnął, do podjęcia próby jego zlikwidowania lub przynajmniej zminimalizowania.

Rozpoznaj, czy grozi Ci syndrom wypalenia zawodowego.

W tym celu zwróć uwagę na poniższe sygnały i spróbuj zastanowić się, czy i w jakim stopniu dotyczą one Ciebie. Postaraj się też określić na skali od 1 do 10 stopień nasilenia danego objawu przy założeniu, że 10 to objaw o najwyższym stopniu nasilenia. Takie rozpoznanie będzie pełniejszym obrazem dla postawienia diagnozy. Jeśli większość objawów określisz na skali powyżej 5 punktów, to niech to będzie sygnałem do szybkiej reakcji zmieniającej Twoją sytuacje zawodową.

  1. Coraz częściej odczuwasz takie negatywne stany, jak przygnębienie, zmęczenie, zaburzenia łaknienia, poczucie zagubienia.
  2. Nie potrafisz przestać myśleć o problemach związanych ze szkołą.
  3. Przed wyjściem do pracy coraz częściej odczuwasz lęk. Masz ochotę uciec przed kolejnym spotkaniem z uczniami.
  4. Każda myśl o wywiadówce i spotkaniu z rodzicami wywołuje u Ciebie stres.
  5. Masz poczucie, że wpadasz w rutynę, nie masz siły, aby przygotowywać się do zajęć, myśleć o nowych formach pracy z uczniami.
  6. Coraz częściej towarzyszy Ci myśl, że uczniowie nie traktują Cię poważnie.
  7. Masz wrażenie, że nie potrafisz utrzymać dyscypliny w klasie.
  8. W domu z błahych powodów złościsz się na domowników, a potem masz poczucie winy
  9. Masz coraz większe problemy z zasypianiem.
  10. Łapiesz się na tym, że coraz mniej rzeczy Cię cieszy, a coraz więcej denerwuje.

Zrób rekonesans w obszarze swoich zasobów.

  1. Sporządź listę swoich sił: fizycznych, psychicznych, osobowościowych, które pomogą Ci w realizacji założonych celów. Cechy charakteru, które określisz jako pozytywne, będą stanowiły mocny punkt odniesienia w pracy nad słabościami.
  2. Przywołaj osoby, które będą Cię wspierać. Człowiek, zwłaszcza ten pogubiony, potrzebuje innych osób, które mogą mu pomóc. Nie bój się prosić o taką pomoc. Proszenie o pomoc jest aktem odwagi, a nie słabości. Pamiętaj, że osoby, którym na nas zależy bardzo chcą być przydatne, ale nie zawsze wiedzą, czy osoba potrzebująca, tej pomocy oczekuje.
  3. Odwołaj się do dotychczasowych osiągnięć i zdolności, które posiadasz. Kiedy sporządzisz listę swoich zdolności i osiągnięć, to zapewne się zdziwisz, jak wiele sobie zawdzięczasz. Nawet najmniejsze osiągnięcie życiowe może Cię inspirować do dalszej pracy i rozwoju. Zwróć uwagę na te umiejętności, które pomogły Ci uporać się z trudnymi sytuacjami, jakich doświadczyłeś w dotychczasowym życiu. W ten sposób zaczniesz coraz bardziej wierzyć, że można pokonać nawet to, co wydaje się być nie do pokonania.

Przystąp do określenia celów.

Wyznaczone cele muszą być jasno zdefiniowane, określone w czasie i możliwe do zrealizowania. Każdy założony cel ma być przez Ciebie zaakceptowany i dobrze, żeby miał atrakcyjną formę.

1. Cele dotyczące budowania odporności na stres i problemy wynikające z wykonywanej pracy. Sprawdź, czy wykonujesz pracę zgodną z Twoimi kwalifikacjami, czy nie podejmujesz się zadań które przerastają Twoje możliwości. Ten cel ma zawierać wypracowanie umiejętności w rozpoznawaniu emocji oraz wyznaczenie sposobów radzenia sobie ze stresem. Nie pozwól sobie na to, aby negatywne emocje pozbawiły Cię energii i ograniczyły Twoje możliwości. Jeśli zaistnieje potrzeba to skorzystaj z pomocy specjalisty. Precyzyjne podejście do zadań założonych w tym celu będzie owocować polepszeniem Twojej kondycji fizycznej i psychicznej, co przełoży się na lepsze wyniki w pracy i zwiększy Twoją satysfakcję zawodową.
2. Cele dotyczące pogłębiania wiedzy. Ten rodzaj celów ma za zadanie rozpoznać, czy posiadana przez Ciebie wiedza jest wystarczająca i czy braki z niej wynikające nie przyczyniają się do obniżania Twojej kondycji zawodowej. Po zorientowaniu się w brakach w zakresie posiadanej wiedzy i umiejętności, kolejnym krokiem jest wyznaczenie zadań, które pozwolą na uzupełnienie tych braków. Może trzeba skorzystać z propozycji udziału w kursach specjalistycznych, a może podjąć studia uzupełniające. Nowa wiedza i umiejętności podniosą Twoje poczucie wartości i tym samym uchronią przed syndromem wypalenia zawodowego. 3. Cele dotyczące ulepszania pracy z uczniami. Sprawdź, co możesz zrobić, żeby poprawić swoje relacje z uczniami. Wykorzystaj swoje zasoby, które pomogą Ci zmierzyć się z wytyczonymi zadaniami. Możesz przeprowadzić ankietę wśród swoich uczniów i na bazie jej wyników opracować plan swoich dalszych działań. Polepszając swoje relacje z uczniami, zaczniesz znów odkrywać ich wartości, otwierać się na lepsze rozumienie ich problemów, co sprawi, że praca zacznie Cię znów satysfakcjonować. 4. Cele dotyczące budowania własnej kreatywności. Kreatywność to jeden z ważnych czynników chroniących przed wypaleniem zawodowym. Osoby kreatywne osiągają lepsze wyniki w pracy, potrafią docenić swoje umiejętności i osiągnięcia. Kreatywny nauczyciel ma zdecydowanie lepsze relacje z uczniami i z ich rodzicami. Pamiętaj! W każdej chwili możesz podjąć pracę nad poprawą swojego wizerunku. Wyznacz sobie zadania mające na celu odkrywanie tych obszarów twojej osobowości, które pozwolą Ci coraz bardziej skutecznie realizować się w sferze zawodowej.

Realizując zadania określone w założonych celach należy sprawdzać, jaki jest ich rezultat. Aby to można było ocenić, trzeba wiedzieć, po czym poznasz wyniki dokonywanych zmian. Każda pozytywna zmiana niech będzie okazją do powiedzenia sobie kilku słów, które wzmocnią dalsze działania. Motywem przewodnim niech będzie dla Ciebie niniejsze przesłanie: „Nie bój się iść powoli, obawiaj się jedynie stania w miejscu” (mądrość chińska)[2].

Źródła:

[1] J. Szymańska, Ochrona zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży w szkole, Ośrodek Rozwoju Edukacji, Warszawa 2012. http://www.profesor.pl/publikacja,4699,Artykuly,Raport-z-badan-nad-problemem-wypalenia-zawodowego-nauczycieli

[2] https://www.manageordie.org/cytaty-i-motta

Autorka: Grażyna Kowalczyk, psychoterapeuta systemowy.

Nasza strona internetowa wykorzystuje pliki cookies (tzw. ciasteczka). Brak zmiany ustawień przeglądarki oznacza wyrażenie zgody na ich korzystanie.