Drukuj

„Być człowiekiem to właśnie być odpowiedzialnym” (Antoine de Saint-Exupéry)

Odpowiedzialność związana jest z przejęciem kontroli nad swoim życiem, zarówno w aspekcie przeszłym, teraźniejszym jak i przyszłym. W miarę rozwoju i dojrzewania, człowiek staje się coraz bardziej świadomy własnych celów, stara się rozumieć to co robi, programować własne zachowania, nakreślać kierunek własnych działań i przewidywać ich skutki. Im większe poczucie kontroli wewnętrznej, tym większy ciężar odpowiedzialności, jaki dana osoba niesie w swoim życiu. Już jako małe dziecko możesz słyszeć, że jesteś za wszystko odpowiedzialny, że to wszystko Twoja wina. Dlatego czasem możesz mieć poczucie, że kiedy czegoś nie zrobisz, cały świat skieruje się przeciw Tobie. Bo przecież całe życie byłeś odpowiedzialny za wszystko, co się wokół Ciebie działo. Im więcej nakładasz na siebie obowiązków, tym większe poczucie, że masz nad tym wszystkim kontrolę. Nie przyzwalasz sobie, by oddać innym choć część swojej odpowiedzialności, bo przecież kto, jak nie Ty, da sobie z tym radę. A jeśli pojawia się chwila niepewności, zmęczenie, nie poddajesz się. Nie potrafisz zaakceptować faktu, że nie jesteś odpowiedzialny za wszystko, co Cię otacza. Jeśli nie weźmiesz na siebie odpowiedzialności, nie będziesz mógł spojrzeć sobie w oczy. Sam stawiasz przed sobą warunki, bo tylko w ten sposób masz poczucie, że zasługujesz na szacunek innych. Przyjęcie postawy, że powinieneś być odpowiedzialny za wszystko powoduje, iż po jakimś czasie pojawia się obezwładniające uczucie bezsilności. Niemoc, bezradność – uczucia, na które w Twoim repertuarze zachowań nie ma i nigdy nie było miejsca. Czujesz się osaczony, obezwładniony poczuciem winy za ową niemoc. Starasz się złapać choć odrobinę kontroli, bez której czujesz się pusty i zagubiony.

Być człowiekiem odpowiedzialnym oznacza gotowość do ponoszenia konsekwencji, zarówno pozytywnych jak i negatywnych, skutków własnych decyzji. Ale Ty często czujesz się również odpowiedzialny za to, jakie decyzje podejmują inni. Jesteś odpowiedzialny za wybory podejmowane przez Ciebie w życiu, choć czasem starasz się przejąć kontrolę nad tym, jakich wyborów powinni dokonać inni. To przytłaczające poczucie odpowiedzialności za siebie i innych, za to co zrobisz i za to czego nie zrobisz, za to co robią inni wokół Ciebie, bądź to czego nie robią. A jeśli ich wybory nie są właściwe, to właśnie Ty czujesz się winny, że temu nie zaradziłeś, że czegoś nie zrobiłeś. Przecież powinieneś wiedzieć lepiej, coś zrobić, by im pomóc. Za co więc jestem odpowiedzialny i czy są jakieś granice owej odpowiedzialności?

  1. Przede wszystkim odpowiedzialność za siebie, swoje wybory, własne życie. Tak rozumiana odpowiedzialność, wiąże się z akceptacją własnych myśli i uczuć, dążeniem do samorozwoju, akceptacją własnych wyborów i nadawania właściwego kierunku swojemu życiu, świadomym przyjmowaniem konsekwencji własnych decyzji, nie obarczaniem innych winą za własne wybory.

  2. Odpowiedzialność to nasze odpowiedzi na to, co dzieje się w nas i wokół nas. Dokonujemy wyboru zgodnie z własną interpretacją zdarzeń. Przyszłość wskazuje, czy nasze zachowanie było właściwe, czy obraliśmy dobry kierunek. Wtedy pojawia się ocena. Jeśli nasze zachowanie nie było właściwe, nie znaczy to, że wraz z nim znika poczucie odpowiedzialności. Najważniejsza zaś wydaje się zdolność do akceptacji własnych ograniczeń, umiejętność przyzwalania sobie na popełnianie błędów, zrozumienie dla samego siebie.

  3. Odpowiadając na to co nas spotyka, musimy być świadomi konsekwencji, jakie niosą za sobą konkretne zachowania. Człowiek odpowiedzialny potrafi przyjąć konsekwencje jako własne i odnosić się do nich zgodnie z obecnym stanem świadomości, w odniesieniu do własnego systemu wartości.

Co zrobić by odpowiedzialność nas nie przerosła?

  1. Po pierwsze powinieneś zdać sobie sprawę z własnych ograniczeń.
  2. Kiedy przyjęcie na siebie odpowiedzialności wydaje się dla Ciebie zbyt obciążające, możesz podzielić się nią z innymi. Postaraj się ocenić ciężar odpowiedzialności, jaki chcesz na siebie przyjąć.
  3. Bądź świadomy, kiedy przekraczasz granicę własnej i czyjejś odpowiedzialności. Oceń nad czym możesz przejąć kontrolę, a co należy do kogoś innego.
  4. Jeżeli zaczniesz oddawać odpowiedzialność innym, pozwolisz im nauczyć się decydować o własnym życiu, dokonywać własnych wyborów.

Kiedy spotykasz w pracy drugiego człowieka, zagubionego, bezradnego, nie potrafiącego samodzielnie decydować o własnym życiu, starasz się zdjąć z niego odpowiedzialność. W relację tę wpisana jest troska o jego życie. Najważniejsze zaś wydaje się pytanie o sens i cel pomocy jaką niesiesz, jaką część odpowiedzialności możesz na siebie przyjąć. Przykładem może być osoba pogrążona w depresji, która woła o pomoc, czuje się bezradna, nie jest w stanie sama obrać właściwego kierunku. Często zdarza się, iż nie potrafi przyjąć odpowiedzialności za swoje życie. Ważne jest, aby troska o chorego nie zdominowała Twojego życia. Czasem pojawia się myśl, iż jesteśmy zobowiązani, by coś zrobić. Kiedy pomagasz, wspierasz, poświęcasz innym swój czas, uwagę, Twoje poczucie sensu tego, co robisz, umacnia się. Jeżeli potrafisz właściwie postawić granicę między sobą, a drugim człowiekiem, jeżeli nie nadużywasz siebie, nie grozi Ci wypalenie. Przyjęcie na siebie odpowiedzialności za czyjeś życie kosztem własnego, doprowadzi do wyczerpania Twoich możliwości, a wtedy nie będziesz w stanie pomóc ani sobie, ani innym. Nie dokonuj wyboru za kogoś, musisz być świadomy, iż w ten sposób zobowiązujesz się do przyjęcia wszystkich płynących z takiego postępowania konsekwencji. Nigdy też nie wiesz czy jest to właściwy krok dla kogoś, komu chcesz pomóc. Kiedy ta droga okaże się być niewłaściwa, to Ty poniesiesz tego konsekwencje. Każdy powinien być odpowiedzialny za samego siebie. Prawdziwe wsparcie i zrozumienie nie polega na zrobieniu czegoś za kogoś. Jedyną drogą dla każdego potrzebującego jest odzyskanie kontroli nad własnym życiem, przyjęcie odpowiedzialności za siebie i swoje wybory, odzyskanie wiary w sens i cel własnego życia, świadomości samego siebie. Każdy sam tworzy własną rzeczywistość.

Praca pielęgniarki, nauczyciela czy lekarza wiąże się z odpowiedzialnością i troską wobec drugiego człowieka. Zobowiązuje do wywiązania się z nałożonych
lub przyjętych zadań i obowiązków oraz gotowości do ponoszenia konsekwencji własnych decyzji, działań czy zaniedbań. Ważnym zadaniem staje się przygotowanie chorego do przyjęcia odpowiedzialności za swój stan zdrowia. Dla osoby pomagającej istotne staje się przyjęcie odpowiedzialności za jakość wykonywanych usług. Budowanie właściwego zaufania w oparciu o zrozumienie sytuacji, w jakiej znajduje się osoba potrzebująca. Aby odpowiedzialność Cię nie przerosła, staraj się postępować według poniższych rad: • Bądź odpowiedzialny za własną przyszłość, również za swoje porażki. • Przejmij kontrolę nad swoim życiem emocjonalnym. Ty sam odpowiadasz za to jak się czujesz, nie pozwól by inne osoby decydowały o Twoim samopoczuciu. • Budując relacje z innymi, nie przerzucaj odpowiedzialności na innych, ani nie pozwalaj, by inni obarczali Cię odpowiedzialnością za swoje zachowania. To jak wyglądają Twoje relacje z drugim człowiekiem, w dużym stopniu zależy od Ciebie. • Nie pozwól, by ktoś naruszał Twoją osobistą przestrzeń. Zastanów się, co możesz zrobić, za co możesz przyjąć odpowiedzialność, a co nie należy do Ciebie. • Dbaj o swój rozwój, podejmuj decyzje zgodnie z tym, co czujesz i myślisz. • Jeżeli doświadczasz czegoś, nad czym nie możesz mieć kontroli, przyjmij na siebie odpowiedzialność za to, co z tym zrobisz.

Autorka: Anna Sołtys, psycholog

Nasza strona internetowa wykorzystuje pliki cookies (tzw. ciasteczka). Brak zmiany ustawień przeglądarki oznacza wyrażenie zgody na ich korzystanie.